تقسیم ارث قبل از فوت چگونه امکان پذیر است؟

هنگامی که شخصی، فوت می کند، اموال منقول و غیر منقول و دارایی هایی از او، بجا می مانند که به آن ها، ترکه می گویند و به واسطه ارث، به وارثان قانونی شخص، تعلق می گیرد.حال سوالی که خیلی شایع است این است که” آیا امکان دارد  شخصی قبل از اینکه فوت کند می تواند اموال خود را به دیگران به عنوان ارث منتقل کند؟

آیا تقسیم ارث قبل از فوت امکانپذیر هست؟

علی رغم اینکه قانون گذار، در قانون مدنی، ارث بری را موکول به زمان فوت مورث و زنده بودن وارثان قانونی، حین الفوت او، کرده است، برخی از افراد، به جهت پیشگیری از اختلافات در تقسیم ارث که مساله ای بسیار رایج، بعد از فوت هر شخص می باشد، تمایل دارند، قبل از فوت خود، اقدام به تقسیم ارث نموده و بدین ترتیب، هم از اختلافات محتمل، جلوگیری کرده و هم بار مالیات بر ارث را از دوش وراث بردارند.

برای پاسخ به این پرسش که آیا تقسیم ارث قبل از فوت مورث، امکان پذیر است یا خیر، باید، قواعد و شرایط تقسیم ارث و ارث بری را از منظر قانون مدنی و قانون امور حسبی، مورد بررسی قرار داد.

فصل دوم قانون مدنی که از ماده ۸۶۷، شروع می شود، در خصوص شرایط تحقق ارث است. ماده ۸۶۷ این قانون، در رابطه با تحقق ارث، مقرر می دارد: “ارث، به موت حقیقی یا به موت فرضی مورث، تحقق پیدا می کند.” همچنین، ماده ۸۷۵ این قانون، در خصوص شرط تحقق وراثت، مقرر می دارد: “شرط وراثت، زنده بودن، در حین فوت مورث است و اگر حملی باشد، در صورتی ارث می برد که نطفه او، حین‌ الموت، منعقد بوده و زنده‌ هم متولد شود، اگر چه فورا، پس از تولد، بمیرد.”

بر اساس دو ماده فوق الذکر، می توان گفت، شرط تحقق ارث، مرگ حقیقی یا فرضی مورث، یعنی کسی که وارثان قانونی، بعد از مرگ او، از او ارث می برند، می باشد و وراثت، تنها، برای کسانی وجود خواهد داشت که هنگام مرگ مورث قانونی خود، زنده باشند. جنین موجود، در زمان فوت نیز ارث می برد، منوط بر اینکه زنده متولد شود و اگر حتی بلافاصله، بعد از تولد بمیرد، ارث، نسبت به او، ساقط نمی گردد.

بنابراین، باتوجه به مطالب ذکر شده، در پاسخ به این پرسش که آیا تقسیم ارث قبل از فوت مورث، توسط خود او یا وراث، امکان پذیر است یا خیر؟ باید گفت، با توجه به اینکه شرط تحقق ارث، فوت مورث است، عملا و از لحاظ حقوقی و قانونی، چنین امری، امکان پذیر نمی باشد.

اما، چنانچه، مورث، قصد دارد، با هر نیتی، اقدام به تقسیم ارث قبل از فوت خود کند، یا به عبارت حقوقی، دارایی ها و اموال خود را، قبل از فوت، تقسیم کند، باید، این امر را از طریق نهادهای قانونی دیگر، نظیر استفاده از برخی عقود معین، انجام دهد که در ادامه، به توضیح هریک از این طرق و نهادهای قانونی، خواهیم پرداخت.

شرایط تقسیم ارث قبل از فوت

همانطور که در قسمت قبل، توضیح دادیم، بر خلاف بخشش ارث یا بخشش سهم الارث، تقسیم ارث قبل از فوت، امکان پذیر نمی باشد، چرا که فرد، یعنی مورث، هنوز زنده است و شرط قانون گذار، برای تحقق ارث، یعنی، موت حقیقی یا فرضی او، اتفاق نیفتاده است. اما، علی رغم امکان پذیر نبودن تقسیم ارث قبل از فوت، راه هایی وجود دارد که شخص، می تواند قبل از فوت خود، اقدام به تقسیم دارایی ها و اموال منقول و غیر منقول خود کند. 

از جمله این راه ها، استفاده از عقودی مثل عقد هبه یا استفاده از صلح عمری بوده که در قسمت بعدی، به تفصیل، نحوه آن ها را توضیح خواهیم داد. اما، از آنجا که انجام هر امر حقوقی ای، نیازمند رعایت شرایط آن است، در این بخش از مقاله، قصد داریم، درباره شرایط استفاده از راه هایی که به وسیله آن ها، می توان، به نوعی، به تقسیم ارث قبل از فوت یا به عبارت صحیح تر، تقسیم دارایی و اموال، قبل از فوت پرداخت، صحبت کنیم که عبارتند از:

مالکیت مال یا منفعتی که مالک، قصد تملیک آن را دارد: حق مالکیت، حقی محترم، در نظر قانون گذار است و به واسطه این حق، قانون گذار، این اجازه را به افراد داده تا در مال مورد مالکیت خود، هر گونه تصرفی را که خلاف قانون و ناقض حقوق دیگران نباشد، انجام دهند. در صورت رعایت چنین، شرایطی، شخص مالک، می تواند اقدام به انجام اموری همچون، انتقال، فروش، تصرف و مواردی از این دست، نسبت به مال خود کند.

داشتن اهلیت قانونی: از جمله شرایطی که داشتن آن، در انجام هر عقدی، در حقوق، لازم و ضروری است، اهلیت قانونی که شامل عقل، بلوغ و رشد است، می باشد. در انجام امری، نظیر استفاده از روش های تقسیم ارث قبل از فوت، نظیر انتقال مال از طریق هبه یا صلح نیز این اهلیت، باید وجود داشته باشد.

قصد و رضا: قصد و رضا، از جمله شرایطی بوده که داشتن آن، در انجام تمامی عقود، در حقوق، لازم و ضروری است و بدین معنا می باشد که فرد، در تقسیم اموال خودش، قبل از فوت، به واسطه عقودی مانند هبه یا صلح، قصد انجام این کار را داشته باشد و با رضایت، نه اکراه و اجبار، اقدام به انجام این امر نماید.

جهت مشروع: یکی از شرایط مورد نیاز در تمامی عقود حقوقی، وجود جهت مشروع، برای عقد است، یعنی، هدف از انجام معامله، غیر قانونی نباشد. در تقسیم ارث قبل از فوت نیز فرد باید، با جهت مشروع، اقدام به این امر نماید. یعنی، فرد نباید با هدف فرار از دین، اقدام به تقسیم ارث خود، قبل از فوت، در قالب یکی از عقود، نظیر هبه یا صلح، کند.

نحوه تقسیم ارث قبل از فوت

با توجه به اینکه مفهوم ارث، با فوت، گره خورده و بر اساس ماده 867 قانون مدنی، شرط تحقق ارث نیز موت حقیقی یا فرضی است، پس عملا، نمی توان قبل از فوت، ارث را تقسیم کرد؛ اما، چنانچه کسی قصد داشته باشد، قبل از فوت خود، اموال و دارایی های خود را تقسیم کند یا به عبارت عرفی، به تقسیم ارث قبل از فوت بپردازد، می تواند این کار را با استفاده از روش های دیگری که در حقوق پذیرفته شده اند، انجام دهد.

از این رو،  قصد داریم، درباره روش هایی که با استفاده از آن ها، می توان به تقسیم دارایی، قبل از فوت پرداخت، صحبت کرده و نحوه و مراحل انجام هریک از آن ها را بگوییم. هبه و صلح عمری، از جمله روش هایی هستند که فرد، قبل از فوت خود، می تواند با استفاده از آن ها، به تقسیم دارایی های خود بپردازد و نحوه انجام هریک از آن ها، طبق توضیحات زیر می باشد:

نحوه تقسیم دارایی ها، قبل از فوت، با استفاده از هبه: ماده ۷۹۵ قانون مدنی، در تعریف عقد هبه، مقرر می دارد: “هبه، عقدی است که به موجب آن، یک نفر مالی را مجانا، به کس دیگری، تملیک می کند؛ تملیک‌ کننده، واهب، طرف دیگر را متهب، مالی را‌ که مورد هبه است، عین موهوبه می گویند.” بر اساس این ماده، تملیک مال، به طور مجانی، به وسلیه هبه، به دیگری، از روش های تقسیم دارایی، قبل از فوت است و نحوه انجام آن، با تنظیم یک هبه نامه رسمی یا عادی و دست نویس است. 

نحوه تقسیم دارایی ها، قبل از فوت، با استفاده از صلح عمری: صلح عمری نیز یک نهاد حقوقی، در قانون مدنی ایران است و قرار دادی می باشد که مالک، به وسلیه آن، مالکیت مال خود را به دیگری، انتقال می دهد، اما، حق استفاده از منافع مال تملیک شده به دیگری را تا زمان فوت خود، برای خود، محفوظ نگاه می دارد و پس از فوت، مالک، می تواند نسبت به تصرف منافع مال نیز اقدام کند. نحوه انجام صلح عمری، با تنظیم یک صلح نامه عمری رسمی یا دستی، ممکن خواهد بود.

نکته قابل ذکر، در خصوص تقسیم دارایی ها، قبل از فوت، با استفاده از هبه یا صلح عمری، این است که چنانچه صلح کننده، حق رجوع را برای خود، محفوظ نگاه داشته باشد، می تواند نسبت به این امر، اقدام کند و در هبه نیز، در صورت موجود بودن عین موهبه و همچنین، در صورت عدم معوض بودن عقد هبه یا در شرایطی که شخصی که نسبت به او، هبه انجام شده، پدر و مادر هبه کننده نباشند یا در عین موهبه، تغییری حاصل نشده باشد، رجوع، امکان پذیر است.

source: farshadqasemi.com

سخن آخر

ازآنجایی نحوه ی تقسیم ارث و انتقال اموال یک امر تخصصی و نسبتا پیچیده ای است که در صورت عدم رعایت آنها حتی بعد از چندین سال ممکن است به مشکل و اختلاف برخورد کنید توصیه می شود قبل از آن با وکیل مورد اعتماد در این خصوص مشاوره حقوقی داشته باشید.

 به همین منظور ، برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد تقسیم ارث قبل از فوت ، کارشناسان مرکز مشاوره حقوقی فرشاد قاسمی نیز آماده اند تا با ارائه خدماتی در زمینه مشاوره حقوقی تلفنی  به سوالات شما عزیزان پیرامون تقسیم ارث قبل از فوت پاسخ دهند.